۱۴۰۰-۶-۹، ۰۵:۴۳ صبح
اطرافیان ما خویشاوندان و جامعه را تشکیل می دهند که مجموعه ای از افراد محرم و نامحرم هستند. شناخت تمایز و ارتباط با محرم و نامحرم یکی از مسائل مهم شرعی است که مسلمانان باید نسبت به آن آگاه باشند. در ادامه این بخش از دین و مذهب نمناک به شناخت محرم و نامحرم و همچنین نوع ارتباط با آنها می پردازیم.
تفاوت اساسی افراد محرم و نامحرم
مرد تنها مجاز به دیدن گردی صورت و دست ها تا مچ زنان نامحرم است، اما می تواند به موها و قسمت محدودی از پاها و دست ها و بدن زنان محرم خود که معمولاً در میان محارم پوشانده نمی شود، نگاه کند.
انسان نمی تواند با افراد محرم ازدواج کند، اما با هر کدام از افراد نامحرم می تواند ازدواج کند (البته خواهر زن یک استثناست؛ زیرا نمی توان قبل از طلاق یا وفات و پایان دوران عده طلاق خواهرش با او ازدواج کرد).محارم نسبی می توانند بدن یکدیگر را، جز عورتین، بدون قصد لذت نگاه کنند؛ ولی نگاه با لذت و ریبه حرام است.( پاسخ کوتاه «به 570 پرسش از احکام»، س 421)
چه کسانی محرم و چه کسانی نامحرم هستند؟
افراد محرم سه دسته می شوند:محارم نسبی یا خونی، محارم سببی یا به واسطه ازدواج و محارم رضاعی یا به واسطه شیر خوردن.
محارم نسبی (خونی) زنان
پدر و پدربزرگ پدری و مادری هر چه بالاتر روند.
پسر خود فرد و پسرِ پسر یا پسرِ دختر فرد (نوه ها و نتیجه ها هر چه پایین تر روند).
برادر یعنی هر مردی که پدر او یا مادر او یا هر دوی آنان با دختر مزبور یکی باشد.
اولاد و نوه ها و نتیجه های برادر هر چه پایین تر روند.
اولاد و نوه ها و نتیجه های خواهر هر چه پایین تر روند.
عموی خود شخص و عموی پدر و مادر و نیز عموی مادربزرگ ها و پدربزرگ ها
دایی خود شخص و دایی پدر و مادر و نیز دایی مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها (دایی دایی و عموی عمو اگر دایی یا عموی پدر یا مادر انسان هم باشند مَحرمند و الا مَحرم نیستند)
محارم نسبی (خونی) مردان
مادر، مادربزرگ پدری و مادری هر چه بالاتر روند.
دختر خود فرد و دخترِ پسر یا دخترِ دختر فرد (نوه ها و نتیجه ها هر چه پایین تر روند).
خواهر یعنی دختری که مادر او یا پدر او یا هر دوی آنان با مرد مزبور یکی باشد.
اولاد و نوه ها و نتیجه های خواهر هر چه پایین تر روند.
اولاد و نوه ها و نتیجه های برادر هر چه پایین تر روند
عمه خود شخص و عمه پدر و مادر و نیز عمه مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها
خاله خود شخص و خاله پدر و مادر و نیز خاله مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها (عمه ی عمه و خاله ی خاله اگر عمه یا خاله پدر یا مادر فرد باشند محرم هستند در غیر اینصورت محرم نیستند)
محارم سببی
محارم سببی کسانی هستند که به واسطه عقد ازدواج صحیح دائم یا موقت به یکدیگر محرم می شوند.
محارم سببی زنان
پدر شوهر و پدربزرگ های شوهر هر چه بالاتر روند و حتی بعد از مرگ شوهر یا طلاق گرفتن عروس، این محرمیت باقی می ماند.
پسر مرد از همسر قبلی (برای ایجاد محرمیت نیازی به وقوع نزدیکی نیست.)
محارم سببی مردان
مادر و مادربزرگ های عروس هر چه بالا تر روند، نسبت به داماد محرم ابدی می شوند یعنی حتی بعد از مرگ یا طلاق عروس هم محرم باقی می مانند.
دختر زن از شوهر اول البته بعد از نزدیکی زن با مرد.
محارم رضاعی
هرگاه زنی کودکی را با شرایط کامل شیر دهد، آن زن به او محرم است. سایر محارم رضاعی به شرح زیر هستند:
شوهرِ زنِ شیر دهنده،
پدر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
مادر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
برادر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
خواهر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
فرزندانِ زنِ شیر دهنده (چه آن هایی که به دنیا آمده باشند و چه ان هایی که بعدا به دنیا می آیند).
پدرِ زنِ شیر دهنده،
مادرِ زنِ شیر دهنده، برادرِ زنِ شیر دهنده،
خواهرِ زنِ شیر دهنده؛
بنابراین مادرِ رضاعیِ زن جزو محارم مرد است و حکم مادر زن او را دارد.
درواقع می توان گفت، شیر دادن به یک نوزاد با رعایت همه شرایط باعث می شود که فقط بچه شیر خورده (نه فامیل های او) مثل بچه واقعی آن زن به همه کسانی که بچه واقعی او محرم هستند، محرم باشد.
نکات کامل احکام درباره محارم رضاعی
انسان نمی تواند با دختری که مادر یا مادر بزرگ انسان او را شیر کامل داده ازدواج کند؛ و نیز اگر زنِ پدرِ انسان از شیر مربوط به پدر او دختری را شیر داده باشد، انسان نمی تواند با آن دختر ازدواج نماید.
اگر انسان با دختری ازدواج کند، دیگر نمی تواند با زنی که آن دختر را شیر کامل داده ازدواج نماید.
اگر انسان با زنی که دختری را شیر کامل داده ازدواج کند و با آن زن نزدیکی نماید، دیگر نمی تواند با آن دختر ازدواج کند.
اگر زنی بچه ای را شیر دهد، به برادرهای آن بچه محرم نمی شود؛ و نیز خویشان آن زن به برادر و خواهر بچه ای که شیر خورده محرم نمی شوند.
اگر زنی بچه ای را با شرایط شرعی شیر دهد، شوهر آن زن که صاحب شیر است به خواهرهای آن بچه محرم نمی شود؛ همچنین خویشانِ شوهر به خواهر و برادر آن بچه و سایر فامیل های آن بچه محرم نمی شوند.
تفاوت اساسی افراد محرم و نامحرم
مرد تنها مجاز به دیدن گردی صورت و دست ها تا مچ زنان نامحرم است، اما می تواند به موها و قسمت محدودی از پاها و دست ها و بدن زنان محرم خود که معمولاً در میان محارم پوشانده نمی شود، نگاه کند.
انسان نمی تواند با افراد محرم ازدواج کند، اما با هر کدام از افراد نامحرم می تواند ازدواج کند (البته خواهر زن یک استثناست؛ زیرا نمی توان قبل از طلاق یا وفات و پایان دوران عده طلاق خواهرش با او ازدواج کرد).محارم نسبی می توانند بدن یکدیگر را، جز عورتین، بدون قصد لذت نگاه کنند؛ ولی نگاه با لذت و ریبه حرام است.( پاسخ کوتاه «به 570 پرسش از احکام»، س 421)
چه کسانی محرم و چه کسانی نامحرم هستند؟
افراد محرم سه دسته می شوند:محارم نسبی یا خونی، محارم سببی یا به واسطه ازدواج و محارم رضاعی یا به واسطه شیر خوردن.
محارم نسبی (خونی) زنان
پدر و پدربزرگ پدری و مادری هر چه بالاتر روند.
پسر خود فرد و پسرِ پسر یا پسرِ دختر فرد (نوه ها و نتیجه ها هر چه پایین تر روند).
برادر یعنی هر مردی که پدر او یا مادر او یا هر دوی آنان با دختر مزبور یکی باشد.
اولاد و نوه ها و نتیجه های برادر هر چه پایین تر روند.
اولاد و نوه ها و نتیجه های خواهر هر چه پایین تر روند.
عموی خود شخص و عموی پدر و مادر و نیز عموی مادربزرگ ها و پدربزرگ ها
دایی خود شخص و دایی پدر و مادر و نیز دایی مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها (دایی دایی و عموی عمو اگر دایی یا عموی پدر یا مادر انسان هم باشند مَحرمند و الا مَحرم نیستند)
محارم نسبی (خونی) مردان
مادر، مادربزرگ پدری و مادری هر چه بالاتر روند.
دختر خود فرد و دخترِ پسر یا دخترِ دختر فرد (نوه ها و نتیجه ها هر چه پایین تر روند).
خواهر یعنی دختری که مادر او یا پدر او یا هر دوی آنان با مرد مزبور یکی باشد.
اولاد و نوه ها و نتیجه های خواهر هر چه پایین تر روند.
اولاد و نوه ها و نتیجه های برادر هر چه پایین تر روند
عمه خود شخص و عمه پدر و مادر و نیز عمه مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها
خاله خود شخص و خاله پدر و مادر و نیز خاله مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها (عمه ی عمه و خاله ی خاله اگر عمه یا خاله پدر یا مادر فرد باشند محرم هستند در غیر اینصورت محرم نیستند)
محارم سببی
محارم سببی کسانی هستند که به واسطه عقد ازدواج صحیح دائم یا موقت به یکدیگر محرم می شوند.
محارم سببی زنان
پدر شوهر و پدربزرگ های شوهر هر چه بالاتر روند و حتی بعد از مرگ شوهر یا طلاق گرفتن عروس، این محرمیت باقی می ماند.
پسر مرد از همسر قبلی (برای ایجاد محرمیت نیازی به وقوع نزدیکی نیست.)
محارم سببی مردان
مادر و مادربزرگ های عروس هر چه بالا تر روند، نسبت به داماد محرم ابدی می شوند یعنی حتی بعد از مرگ یا طلاق عروس هم محرم باقی می مانند.
دختر زن از شوهر اول البته بعد از نزدیکی زن با مرد.
محارم رضاعی
هرگاه زنی کودکی را با شرایط کامل شیر دهد، آن زن به او محرم است. سایر محارم رضاعی به شرح زیر هستند:
شوهرِ زنِ شیر دهنده،
پدر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
مادر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
برادر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
خواهر شوهرِ زنِ شیر دهنده،
فرزندانِ زنِ شیر دهنده (چه آن هایی که به دنیا آمده باشند و چه ان هایی که بعدا به دنیا می آیند).
پدرِ زنِ شیر دهنده،
مادرِ زنِ شیر دهنده، برادرِ زنِ شیر دهنده،
خواهرِ زنِ شیر دهنده؛
بنابراین مادرِ رضاعیِ زن جزو محارم مرد است و حکم مادر زن او را دارد.
درواقع می توان گفت، شیر دادن به یک نوزاد با رعایت همه شرایط باعث می شود که فقط بچه شیر خورده (نه فامیل های او) مثل بچه واقعی آن زن به همه کسانی که بچه واقعی او محرم هستند، محرم باشد.
نکات کامل احکام درباره محارم رضاعی
انسان نمی تواند با دختری که مادر یا مادر بزرگ انسان او را شیر کامل داده ازدواج کند؛ و نیز اگر زنِ پدرِ انسان از شیر مربوط به پدر او دختری را شیر داده باشد، انسان نمی تواند با آن دختر ازدواج نماید.
اگر انسان با دختری ازدواج کند، دیگر نمی تواند با زنی که آن دختر را شیر کامل داده ازدواج نماید.
اگر انسان با زنی که دختری را شیر کامل داده ازدواج کند و با آن زن نزدیکی نماید، دیگر نمی تواند با آن دختر ازدواج کند.
اگر زنی بچه ای را شیر دهد، به برادرهای آن بچه محرم نمی شود؛ و نیز خویشان آن زن به برادر و خواهر بچه ای که شیر خورده محرم نمی شوند.
اگر زنی بچه ای را با شرایط شرعی شیر دهد، شوهر آن زن که صاحب شیر است به خواهرهای آن بچه محرم نمی شود؛ همچنین خویشانِ شوهر به خواهر و برادر آن بچه و سایر فامیل های آن بچه محرم نمی شوند.
