۱۳۹۲-۲-۱۲، ۰۸:۴۴ عصر
تبیان در این نوشتار به برخی از اسرار و برکات این ذکر ملکوتی پرداخته است: امام على علیه السلام فرمود: او (فاطمه علیهاالسلام) با وجود اینكه از محبوبترین اشخاص در نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله بود ولى خدمتكارى نداشت و خود كارهاى منزل را انجام مى داد، او با مشك آب مى آورد تا آنجا كه اثر بند آن در شانه و سینه او باقى مانده بود و آنقدر خانه را جارو كرد كه غبار، تمام لباسهایش را در بر گرفته بود، و آنقدر در زیر دیگ غذا آتش افروخته بود كه لباسهایش رنگ عوض كرده و بوى دود مى داد؛ هنگامى كه سختى هاى او بیشتر شد، به او گفتم: چرا نزد پیامبر صلى الله علیه و آله نمى روى و از او كنیزى نمى خواهى تا در كارهاى خانه به تو كمك كند؟
فاطمه به نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله رفت تا در این باره با وى سخن بگوید، ولى از آن جهت كه اشخاصى نزد پیامبر بودند، چیزى نگفته به خانه بازگشت .
پیامبر كه دریافته بود فاطمه براى عرض حاجتى به نزد وى آمده ، صبح روز بعد به نزد ما آمد و از فاطمه درباره علت مراجعه روز گذشته اش سۆ ال نمود. و من آنچه را كه بین خودم و فاطمه صحبت شده بود، به رسول خدا صلى الله علیه و آله عرض كردم .
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: اى فاطمه ! به تو چیزى را عطا كنم كه از خدمتكار و دنیا با آن چه در آن است بهتر باشد. بعد از نماز سى و چهار مرتبه الله اكبر، سى و سه مرتبه الحمدلله و سى و سه مرتبه سبحان الله بگو. این كار براى تو بهتر است از آن چه در دنیا مى خواهى و آن چه در آن است. در این حال فاطمه سه بار گفت: از خدا و رسولش راضى شدم و چنین خواهم كرد. (۱)
امام باقر علیه السلام مى فرماید:
به خداوند سوگند اگر چیزى بهتر از این تسبیح وجود داشت، همانا رسول خدا صلى الله علیه و آله او را به فاطمه علیهاالسلام مى آموخت .(۲)
آثار و برکات تسبیح دخت رسول
تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام از آثار و بركات بسیاری برخوردار است که با توجه به روایات اسلامی به پاره ای از آن اشاره می شود.
۱. آمرزش گناهان
امام صادق علیه السلام می فرماید:
هر كس پس از اتمام نماز واجب و قبل از آنكه حالت نماز را بر هم زند - در همان حالت نشسته و رو به قبله - تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام را به جاى آورد گناهان او بخشیده مى شود. (۳)
۲. نجات از بدبختی
امام صادق علیه السلام می فرماید:
ای اباهارون! ما بچّههای خود را همانطور كه به نماز امر میكنیم، به تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام نیز امر می كنیم. تو نیز بر آن مداومت كن؛ زیرا هرگز به شقاوت نیفتاده است، بندهای كه بر آن مداومت نموده است.(۴)
۳. پاداش بهشت
امام صادق علیه السلام مى فرماید:
هر كس تسبیح فاطمه علیهاالسلام را در نماز واجب و قبل از این كه از حالت جلوس تشهد و سلام خارج شود به جا آورد، خدا بهشت را بر او واجب كند. (۵)
۴. بسیار به یاد خدا
امام صادق علیه السلام درباره آیه «اذكروا الله ذكرا كثیرا» مى فرماید:
كسى كه تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام را بگوید، خدا را به ذكر كثیر یاد كرده است.(۶)
و نیز مى فرماید: هر كس شب را با تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام سپرى كند (و هنگام خواب تسبیح گوید) از مردان و زنانى باشد كه خدا را زیاد یاد مى كنند.(۷)
۵. سپری در برابر شیطان
امام باقر علیه السلام می فرماید:
هر كس تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام را به جا آورد و پس از آن استغفار كند، مورد مغفرت قرار میگیرد و آن تسبیح به زبان صد است و در میزان (اعمال) هزار (ثواب) دارد و شیطان را دور كرده و خدای رحمان را خشنود مینماید.(۸)
همچنین از امام صادق علیه السلام منقول است كه:
هرگاه یكى از شما به بستر رود، فرشته اى بزرگوار و شیطانى سركش به سرعت به سوى او آیند. آن فرشته به او گوید: روزت را به خوبى ختم كن، و شبت را به خوبى بگشا. و شیطان به او گوید: روزت را به گناه ختم كن، و شبت را به گناه بگشاى .
پس اگر شخص از فرشته بزرگوار اطاعت كند و روزش را به یاد خدا ختم نماید و شبش را هنگامى كه به بستر رود به یاد خدا آغاز كند و سى و چهار مرتبه الله اكبر و سى و سه مرتبه سبحان الله و سى و سه مرتبه الحمد لله بگوید، آن فرشته ، شیطان را از او مى راند و شیطان دور مى شود.
و آن فرشته تا زمانى كه وى از خواب بیدار شود، او را محافظت نماید. و هنگامى كه شخص از خواب بیدار شود، (باز هم ) آن شیطان به سوى او بشتابد و مانند آنچه قبل از خواب وى را گفته بود، به او بگوید. و آن فرشته نیز مانند آن چه قبل از این كه بخوابد به او گفته بود، به وى بگوید. پس اگر آن بنده خداى عز و جل را همانسان كه اول (در شب گذشته و قبل از خواب ) یاد كرده بود، (مجددا) یاد كند، آن فرشته شیطان را از او براند و شیطان از وى دور شود، و خداوند عزوجل ثواب عبادت شب را براى او بنویسد. (۹)
روش ختم صحیح تسبیح
در تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام شایسته است به نکاتی که در روایات بیان شده است، توجه نماییم. از قبیل:
ابتدا از الله اكبر آغاز كنیم و سپس الحمدلله و در آخر ذكر سبحان الله به جاى آوریم .(۱۰)
اذکار آن را متصلا انجام داده و قطع نکنیم.(۱۱)
بلافاصله پس از سلام نماز گفته شود.(۱۲)
بعد از اتمام تسبیح ، ذكر لا اله الا الله نیز گفته شود.(۱۳)
در این میان چنانچه پس از اتمام تسبیح شك كردیم كه آیا تعداد اذكار را درست گفته ایم یا نه ، طبق نظر بزرگان دین با توجه به «قاعده فراغ» به شك مذكور توجه نكرده و بنا را بر صحت مى گذاریم.
شایان ذکر است که تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام از ذكرهاى مجرب و مشهور است كه به جاى آوردن آن در همه حال و همه جا مطلوب است و اینكه در برخى از موارد خاص مانند بعد از اقسام نمازها(۱۴)، قبل از خواب(۱۵)، به هنگام سفر(۱۶)، بعد از نمازهاى نافله (۱۷) و غیره توصیه شده است مانع از آن نمى شود كه با به جاى آوردن آن در سایر مواقع و در همه حال، از فواید و آثار مترتب بر آن بهره مند نباشیم .
ساده اما راهگشا
همانطور که در روایات مشاهده شد، نباید چنین پنداشت كه این تسبیح به لحاظ اینكه ظاهری بسیار خلاصه دارد و انجام دادن آن بسیار آسان است، چگونه میشود از چنین آثار و بركاتی برخوردار باشد؟! آری! این تسبیح به ظاهر بسیار خلاصه است؛ امّا در نزد آگاهان و عارفان آشنا، دریایی از حقایق و اسرار توحید را در بر دارد و نیز انجام آن به ظاهر خیلی آسان است؛ ولی اگر خوب به جا آورده شود، کلید باز نمودن بسیاری از دربهای بسته است.
پی نوشت:
۱) من لا یحضر الفقیه: ۱/۳۲۰، وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۶، علل الشرایع : ۳۶۶، صحیح بخارى: ۶/۱۹۲، مسند احمد: ۱/۱۰۶، سنن ابى داود: ۴/۳۱۵، بحارالانوار: ۸۵/۳۳۶.
۲) وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۵ به نقل از تهذیب: ۳/۶۶.
۳) دعائم الاسلام: ۱/۱۶۸، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۵.
۴) فروع كافی، كتاب الصلاة: ۳۴۳.
۵) فلاح السائل: ۱۶۵، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۲.
۶) معانى الاخبار: ۱۹۳.
۷) سفینة البحار: ۱/۵۹۳.
۸) وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۳.
۹) فلاح السائل: ۲۷۹.
۱۰) قال الصادق علیه السلام عند السۆ ال عن التسبیح :تبداء بالتكبیر، ثم التحمید، ثم التسبیح؛ كافى: ۳/۹۵، تهذیب: ۱/۱۶۴، وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۵، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۳.
۱۱) جامع آیات و احادیث نماز: ۲/۵۴.
۱۲) كافى: ۳/۳۴۲، من لا یحضره الفقیه : ۱/۳۲۰ ، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۲و۳۳۵ ، تهذیب: ۲ / ۱۰۵، ثواب الاعمال: ۱۶۴.
۱۳) همان.
۱۴) همان.
۱۵) مفتاح الفلاح: ۲۱۳، مجمع البیان: ۸/۳۵۸؛ من بات على تسبیح فاطمة علیهاالسلام كان من الذاكرین الله كثیرا.
۱۶) امام صادق علیه السلام هرگاه قصد سفر مى كرد، بر در خانه مى ایستاد، تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام را به جاى مى آورد و حمد و آیة الكرسى را قرائت مى كرد؛ سید على بن طاووس، الامان من إخطار الاسفار و الازمان: ۴۱ و ۱۰۶.
و نیز از امام صادق علیه السلام روایت شده است :
برادران رسول خدا صلى الله علیه و آله به نزد او آمده و گفتند: قصد كرده ایم براى تجارت به شام عزیمت كنیم ، به ما بیاموز كه چگونه بگوییم .
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: در هر شب پس از به جاى آوردن نماز عشا، هنگامى كه براى خواب به بستر مى روید تسبیح فاطمه زهرا را خوانده و پس از آن آیة الكرسى را تلاوت كنید تا از همه گزندها در امان باشید.
بردران رسول خدا پس از سفر مى گفتند: با عمل به این آموزش ، از همه آسیب ها نجات یافته و گزندى به ما نرسید؛ محاسن: ۲/۳۶۸ .
۱۷) وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۵ به نقل از تهذیب: ۳/۶۶.
منابع:
ترجمه و تحقیق از جلد ۴۳ بحارالانوار ، زندگانی حضرت زهرا علیهاالسلام، علامه محمد باقر مجلسی، مترجم و محقق: محمد روحانی زمان آبادی.
بدانید من فاطمه هستم، واحد پژوهش مۆسسه فرهنگی موعود عصر (عج).
نماز و عبادت فاطمه زهرا سلام الله علیها، عباس عزیزى.
فاطمه به نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله رفت تا در این باره با وى سخن بگوید، ولى از آن جهت كه اشخاصى نزد پیامبر بودند، چیزى نگفته به خانه بازگشت .
پیامبر كه دریافته بود فاطمه براى عرض حاجتى به نزد وى آمده ، صبح روز بعد به نزد ما آمد و از فاطمه درباره علت مراجعه روز گذشته اش سۆ ال نمود. و من آنچه را كه بین خودم و فاطمه صحبت شده بود، به رسول خدا صلى الله علیه و آله عرض كردم .
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: اى فاطمه ! به تو چیزى را عطا كنم كه از خدمتكار و دنیا با آن چه در آن است بهتر باشد. بعد از نماز سى و چهار مرتبه الله اكبر، سى و سه مرتبه الحمدلله و سى و سه مرتبه سبحان الله بگو. این كار براى تو بهتر است از آن چه در دنیا مى خواهى و آن چه در آن است. در این حال فاطمه سه بار گفت: از خدا و رسولش راضى شدم و چنین خواهم كرد. (۱)
امام باقر علیه السلام مى فرماید:
به خداوند سوگند اگر چیزى بهتر از این تسبیح وجود داشت، همانا رسول خدا صلى الله علیه و آله او را به فاطمه علیهاالسلام مى آموخت .(۲)
آثار و برکات تسبیح دخت رسول
تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام از آثار و بركات بسیاری برخوردار است که با توجه به روایات اسلامی به پاره ای از آن اشاره می شود.
۱. آمرزش گناهان
امام صادق علیه السلام می فرماید:
هر كس پس از اتمام نماز واجب و قبل از آنكه حالت نماز را بر هم زند - در همان حالت نشسته و رو به قبله - تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام را به جاى آورد گناهان او بخشیده مى شود. (۳)
۲. نجات از بدبختی
امام صادق علیه السلام می فرماید:
ای اباهارون! ما بچّههای خود را همانطور كه به نماز امر میكنیم، به تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام نیز امر می كنیم. تو نیز بر آن مداومت كن؛ زیرا هرگز به شقاوت نیفتاده است، بندهای كه بر آن مداومت نموده است.(۴)
۳. پاداش بهشت
امام صادق علیه السلام مى فرماید:
هر كس تسبیح فاطمه علیهاالسلام را در نماز واجب و قبل از این كه از حالت جلوس تشهد و سلام خارج شود به جا آورد، خدا بهشت را بر او واجب كند. (۵)
۴. بسیار به یاد خدا
امام صادق علیه السلام درباره آیه «اذكروا الله ذكرا كثیرا» مى فرماید:
كسى كه تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام را بگوید، خدا را به ذكر كثیر یاد كرده است.(۶)
و نیز مى فرماید: هر كس شب را با تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام سپرى كند (و هنگام خواب تسبیح گوید) از مردان و زنانى باشد كه خدا را زیاد یاد مى كنند.(۷)
۵. سپری در برابر شیطان
امام باقر علیه السلام می فرماید:
هر كس تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام را به جا آورد و پس از آن استغفار كند، مورد مغفرت قرار میگیرد و آن تسبیح به زبان صد است و در میزان (اعمال) هزار (ثواب) دارد و شیطان را دور كرده و خدای رحمان را خشنود مینماید.(۸)
همچنین از امام صادق علیه السلام منقول است كه:
هرگاه یكى از شما به بستر رود، فرشته اى بزرگوار و شیطانى سركش به سرعت به سوى او آیند. آن فرشته به او گوید: روزت را به خوبى ختم كن، و شبت را به خوبى بگشا. و شیطان به او گوید: روزت را به گناه ختم كن، و شبت را به گناه بگشاى .
پس اگر شخص از فرشته بزرگوار اطاعت كند و روزش را به یاد خدا ختم نماید و شبش را هنگامى كه به بستر رود به یاد خدا آغاز كند و سى و چهار مرتبه الله اكبر و سى و سه مرتبه سبحان الله و سى و سه مرتبه الحمد لله بگوید، آن فرشته ، شیطان را از او مى راند و شیطان دور مى شود.
و آن فرشته تا زمانى كه وى از خواب بیدار شود، او را محافظت نماید. و هنگامى كه شخص از خواب بیدار شود، (باز هم ) آن شیطان به سوى او بشتابد و مانند آنچه قبل از خواب وى را گفته بود، به او بگوید. و آن فرشته نیز مانند آن چه قبل از این كه بخوابد به او گفته بود، به وى بگوید. پس اگر آن بنده خداى عز و جل را همانسان كه اول (در شب گذشته و قبل از خواب ) یاد كرده بود، (مجددا) یاد كند، آن فرشته شیطان را از او براند و شیطان از وى دور شود، و خداوند عزوجل ثواب عبادت شب را براى او بنویسد. (۹)
روش ختم صحیح تسبیح
در تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام شایسته است به نکاتی که در روایات بیان شده است، توجه نماییم. از قبیل:
ابتدا از الله اكبر آغاز كنیم و سپس الحمدلله و در آخر ذكر سبحان الله به جاى آوریم .(۱۰)
اذکار آن را متصلا انجام داده و قطع نکنیم.(۱۱)
بلافاصله پس از سلام نماز گفته شود.(۱۲)
بعد از اتمام تسبیح ، ذكر لا اله الا الله نیز گفته شود.(۱۳)
در این میان چنانچه پس از اتمام تسبیح شك كردیم كه آیا تعداد اذكار را درست گفته ایم یا نه ، طبق نظر بزرگان دین با توجه به «قاعده فراغ» به شك مذكور توجه نكرده و بنا را بر صحت مى گذاریم.
شایان ذکر است که تسبیح حضرت فاطمه علیهاالسلام از ذكرهاى مجرب و مشهور است كه به جاى آوردن آن در همه حال و همه جا مطلوب است و اینكه در برخى از موارد خاص مانند بعد از اقسام نمازها(۱۴)، قبل از خواب(۱۵)، به هنگام سفر(۱۶)، بعد از نمازهاى نافله (۱۷) و غیره توصیه شده است مانع از آن نمى شود كه با به جاى آوردن آن در سایر مواقع و در همه حال، از فواید و آثار مترتب بر آن بهره مند نباشیم .
ساده اما راهگشا
همانطور که در روایات مشاهده شد، نباید چنین پنداشت كه این تسبیح به لحاظ اینكه ظاهری بسیار خلاصه دارد و انجام دادن آن بسیار آسان است، چگونه میشود از چنین آثار و بركاتی برخوردار باشد؟! آری! این تسبیح به ظاهر بسیار خلاصه است؛ امّا در نزد آگاهان و عارفان آشنا، دریایی از حقایق و اسرار توحید را در بر دارد و نیز انجام آن به ظاهر خیلی آسان است؛ ولی اگر خوب به جا آورده شود، کلید باز نمودن بسیاری از دربهای بسته است.
پی نوشت:
۱) من لا یحضر الفقیه: ۱/۳۲۰، وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۶، علل الشرایع : ۳۶۶، صحیح بخارى: ۶/۱۹۲، مسند احمد: ۱/۱۰۶، سنن ابى داود: ۴/۳۱۵، بحارالانوار: ۸۵/۳۳۶.
۲) وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۵ به نقل از تهذیب: ۳/۶۶.
۳) دعائم الاسلام: ۱/۱۶۸، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۵.
۴) فروع كافی، كتاب الصلاة: ۳۴۳.
۵) فلاح السائل: ۱۶۵، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۲.
۶) معانى الاخبار: ۱۹۳.
۷) سفینة البحار: ۱/۵۹۳.
۸) وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۳.
۹) فلاح السائل: ۲۷۹.
۱۰) قال الصادق علیه السلام عند السۆ ال عن التسبیح :تبداء بالتكبیر، ثم التحمید، ثم التسبیح؛ كافى: ۳/۹۵، تهذیب: ۱/۱۶۴، وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۵، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۳.
۱۱) جامع آیات و احادیث نماز: ۲/۵۴.
۱۲) كافى: ۳/۳۴۲، من لا یحضره الفقیه : ۱/۳۲۰ ، بحارالانوار: ۸۲/۳۳۲و۳۳۵ ، تهذیب: ۲ / ۱۰۵، ثواب الاعمال: ۱۶۴.
۱۳) همان.
۱۴) همان.
۱۵) مفتاح الفلاح: ۲۱۳، مجمع البیان: ۸/۳۵۸؛ من بات على تسبیح فاطمة علیهاالسلام كان من الذاكرین الله كثیرا.
۱۶) امام صادق علیه السلام هرگاه قصد سفر مى كرد، بر در خانه مى ایستاد، تسبیح حضرت زهرا علیهاالسلام را به جاى مى آورد و حمد و آیة الكرسى را قرائت مى كرد؛ سید على بن طاووس، الامان من إخطار الاسفار و الازمان: ۴۱ و ۱۰۶.
و نیز از امام صادق علیه السلام روایت شده است :
برادران رسول خدا صلى الله علیه و آله به نزد او آمده و گفتند: قصد كرده ایم براى تجارت به شام عزیمت كنیم ، به ما بیاموز كه چگونه بگوییم .
رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: در هر شب پس از به جاى آوردن نماز عشا، هنگامى كه براى خواب به بستر مى روید تسبیح فاطمه زهرا را خوانده و پس از آن آیة الكرسى را تلاوت كنید تا از همه گزندها در امان باشید.
بردران رسول خدا پس از سفر مى گفتند: با عمل به این آموزش ، از همه آسیب ها نجات یافته و گزندى به ما نرسید؛ محاسن: ۲/۳۶۸ .
۱۷) وسائل الشیعه: ۴/۱۰۲۵ به نقل از تهذیب: ۳/۶۶.
منابع:
ترجمه و تحقیق از جلد ۴۳ بحارالانوار ، زندگانی حضرت زهرا علیهاالسلام، علامه محمد باقر مجلسی، مترجم و محقق: محمد روحانی زمان آبادی.
بدانید من فاطمه هستم، واحد پژوهش مۆسسه فرهنگی موعود عصر (عج).
نماز و عبادت فاطمه زهرا سلام الله علیها، عباس عزیزى.
